Quả chua chát và táo mèo

Ở nhiều địa phương miền núi nước ta có một loại quả to như quả lê, màu vàng lục, ăn khá ngon, có vị chua hơi chát vẫn được nhân dân ta dùng làm thức ăn và làm thuốc kích thích tiêu hóa, gây ngon miệng, dễ tiêu. Bà con ở Lào Cai gọi là quả chua chát, còn có tên là quả Sơn tra, được đông y dùng phổ biến trong các bài thuốc chữa rối loạn tiêu hóa, đầy bụng, khó tiêu, thương thực.

Cây chua chát (tên khoa học là Malus doumeri (Bois Chev) thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae) mọc hoang và được trồng nhiều ở vùng núi Hoàng Liên Sơn. Cây to, cao tới 10-15 mét, cây non có gai, cành non có lông, sau nhẵn. Lá mọc so le, lúc còn non có lông, gốc lá tròn, đầu nhọn, mép khía răng. Hoa họp thành tán, từ 3 đến 5 hoa màu trắng, nom đẹp gần giống hoa trà mi. Quả tròn, hơi dẹt, nom giống quả lê đường kính 5-6cm, khi chín màu vàng lục, ăn có vị chua chát. Hạt nhỏ màu nâu sẫm. Cây ra hoa vào màu xuân (tháng 1-2) có quả vào mùa thu (tháng 9-10).

Ngoài cây chua chát nói trên ở vùng núi Hoàng Liên Sơn còn có một loại cây nhỏ mọc hoang gọi là cây táo mèo (tên khoa học là Docynia indica (Wall Dec) cũng thuộc họ hoa hồng, ra hoa trắng vào cuối mùa xuân (tháng 3-4) và có quả vào mùa thu. Quả táo mèo hình trứng, ăn cũng có vị chua, chát, và cũng được nhân dân ta dùng làm thuốc kích thích tiêu hóa, ăn ngon miệng, dễ tiêu và cũng được nhiều người gọi là quả Sơn tra.

Như vậy vị thuốc mang tên Sơn tra đang được thu mua và sử dụng là do hai cây cùng họ hoa hồng cung cấp. Đó là cây chua, chát và cây táo mèo. Cả hai quả chua chát và táo mèo đều có vị chua ngọt, hơi chát và có tác dụng chữa bệnh giống nhau.

Sơn tra được cả đông y và tây y dùng làm thuốc. Trong Sơn tra có axit crataegic, axit tactric, axit xitric, saponin, đường và nhiều loại vitamin, đặc biệt có hai ancaloit là crataegin và oxyacantin, có tác dụng trợ tim, an thần, trợ lực và giảm đau. Đối với tiêu hóa, Sơn tra có tác dụng rõ rệt hơn. Theo y học dân tộc quả Sơn tra có vị chua chát, hơi ngọt, tính hơi ấm, có tác dụng tiêu thực, chữa đầy bụng, đau bụng, ợ chua, cầm tiêu chảy. Liều dùng trung bình mỗi ngày 10-20g dưới dạng bột, viên, hoặc cao lỏng. Cao lỏng được dùng phổ biến hơn, cách làm và dùng cụ thể như sau:

Vào mùa thu (tháng 8-10) thu hái quả vừa chín, bổ ngang thành từng phiến dày khoảng 0,4cm rồi phơi hoặc sấy khô. Lấy 1kg dược liệu, rửa sạch, bỏ hạt, đổ vào 5 lít nước, nấu còn một lít. Chắt nước đầu, đổ thêm 3 lít nước nữa, nấu còn nửa lít, lại chắt nước, bỏ bã. Trộn hai nước với nhau, cô còn khoảng một lít. Cho 800g kẹo mạch nha hoặc đường vào, khuấy tan, cô đặc còn một lít thành phẩm, để nguội, hòa 40ml rượu 50 độ ngâm trần bì hoặc đại hồi vào. Ngày dùng hai lần, mỗi lần một thìa canh.

Cũng có thể phối hợp với các vị thuốc khác trong các bài thuốc tiêu thực sau:
Bài 1: Sơn tra 25g, củ sả 25g, chỉ xác 25g, vỏ vối 25g, vỏ quít 25g, củ gấu 40g, gừng tươi 20g, phèn phi 10g.
Cách dùng: Tất cả phơi khô, sao giòn, tán bột min. Người lớn mỗi lần uống 2 thìa cà phê với nước ấm. Trẻ em từ ½ đến 1 thìa cà phê tùy tuổi.

Bài 2: Sơn tra (sao cháy) 12g, củ sả 12g, vỏ quít 16g.
Cách dùng: Cho các vị vào ấm, sắc với 500ml nước, còn lấy 200ml. Người lớn chia làm hai lần uống trong ngày. Trẻ em tùy tuổi chia làm 3-4 lần uống.

Lương y Đỗ Viết Phú (Chủ tịch Hội Y Học Cổ Truyền quận Ba Đình – Hà Nội)

Related Posts

1. Hà Nội: Thịt chuột “lên ngôi”!
2. Những câu hỏi “hóc” của các công ty nước ngoài
3. Vietnamese Che (episode 2)

Article by Tuan

I am the administrator of Tek3D Weblog, which was created in December 2008. I write about anything related to technology and science. Wordpress blogging tips and technology news are my favourite topics. Subscribe to the RSS or Twitter to receive my blog's latest updates.

Tuan has written 488 awesome articles for us at Tek3D Weblog

No Responses

Leave a Reply

Click here to cancel reply.

Name (required)

Mail (will not be published) (required)

Website

Notify me of followup comments via e-mail